Er wordt in veel Europese landen gesproken over de mogelijke inzet van kernenergie in het fossielvrije energiesysteem. De belangstelling van politici, vooral aan de rechterzijde van het politieke landschap is groot. En hoewel dat deel van het landschap zich vaak heel druk maakt over de inzet van het geld van de belastingbetaler, is dat bij kernenergie een stuk minder. Terwijl de opwekking van elektriciteit met kernenergie de enige opwekking is waar nog publiek geld bij moet. Vooral kleine modulaire kerncentrales (SMR, small modular reactor) hebben een grote aantrekkingskracht. In Nederland hebben diverse provinciale bestuurders al uitgesproken dat ze graag zo’n SMR zouden willen huisvesten in hun provincie. Er wordt ook veel voor gelobbyd, er wordt hard gewerkt aan ontwerpen, maar ze bestaan (buiten Rusland en China misschien) nog niet.
Op 20 juni jl. organiseerde de Commissie voor Energie, Leefmilieu en Klimaat van het Belgische parlement een hoorzitting over SMR’s, kleine modulaire kernreactoren. Uitgenodigd was een internationaal gezelschap bestaande uit Prof. Yves Bréchet, voormalig Hoog Commissaris voor Atoomenergie en lid van de Academie van Wetenschappen (Frankrijk), de heer Brent Wanner, hoofd Power Sector Unit, International Energy Agency, de heer Mycle Schneider, Project Coördinator World Nuclear Industry Status Report, de heer Navid Samandari, co-founder & CEO, Seaborg Technologies, en ondergetekende, als voormalig voorzitter van het Expertteam Energiesysteem 2050. De hoorzitting leverde een divers maar genuanceerd beeld op van de voor en tegens van kernenergie in het nieuwe fossielvrije energiesysteem. Maar over SMR’s was het beeld behoorlijk eenduidig: er wordt veel research naar gedaan, er bestaan veel PowerPoint ontwerpen, maar wat ze straks echt kunnen, wat ze straks gaan kosten en wanneer ze op de markt gaan komen, als ooit, is nog volledig onzeker. Er werd dan ook zorg uitgesproken over de discrepantie tussen deze grote onduidelijkheid en het positieve sentiment dat in sommige bestuurlijke kringen heerst omtrent de inzet van SMR’s. Alleen de heer Samandari was positiever. Zijn bedrijf ontwikkelt in Zuid-Korea een SMR concept op een schip. Mijn inbreng betrof ook vooral de ingewikkeldheid van de inpasbaarheid van zo iets onzekers in de energietransitie die voor het elektriciteitsdeel al in twaalf jaar zijn beslag moet krijgen. Mijn schriftelijke inbreng in de hoorzitting staat op de Artikelenpagina.
Voor mij was de hoorzitting ook leerzaam. Een paar dingen die me zijn bijgebleven: alle sprekers benadrukten dat je vooral kerncentrales die nog goed draaien niet moet sluiten. Een boodschap aan vooral België en Duitsland. Verder wordt er buiten China maar aan weinig kerncentrales echt gebouwd. Er is in veel landen ook niet veel kennis meer voorhanden. De afgelopen jaren is er aan zonvermogen vijftig tot honderd keer meer geïnstalleerd dan aan kernenergievermogen. Kernenergie lijkt de wedstrijd gewoon te hebben verloren. Over SMR’s worden de kostenverwachtingen steeds zorgelijker. De interesse van investeerders lijkt daarom ook alweer af te nemen. En tenslotte: de verbazing van de Belgische parlementariërs bij mijn uitleg dat de Nederlandse tenders voor wind op zee al enkele jaren zonder subsidie worden geplaatst.
Geachte heer ter Haar,
“de verbazing van de Belgische parlementariërs bij mijn uitleg dat de Nederlandse tenders voor wind op zee al enkele jaren zonder subsidie worden geplaatst.”:
1 – Terechte verbazing van de Belgen, omdat de aansluitkosten van windparken wel degelijk gesubsidieerd zijn. (en bijzonder kostbaar!)
2 – Bovendien, onlangs in het nieuws:
“Stroom wordt een stuk duurder doordat de aansluitkosten van windparken dramatisch hoger zijn dan gedacht. Dat laat demissionair minister van Klimaat, Rob Jetten, weten in een brief aan de Tweede Kamer.”
3 – Daarbij komt dat de z.g. “subsidieloze” windparken dat in werkelijkheid niet zijn, omdat de helft van deze parken onmiddellijk wordt doorverkocht aan derde partijen, bv:
“German chemicals giant BASF has completed the purchase of 49.5 per cent of the Hollandse Kust Zuid offshore wind farm from Vattenfall, following the approval of all relevant authorities.”
D.w.z. slechts 50% van de parken leven stroom voor Nederlandse eindgebruikers. 100% van de aansluitkosten wordt door NL betaald. Bovendien 100% milieuschade (vis/vogel-stand etc) en slechts 50% rendement voor Nederland zelf.
4 – Tot slot: Zon en wind zijn variabel en kunnen nooit voldoende gebufferd worden (bv zomer/winter). Er zal dus altijd een min of meer constante conventionele energieopwekking nodig blijven: gas, kolen, of kernenergie. Alleen de laatste is CO2-neutraal. De fossiele industrie (SHELL, EXXON etc.) werkt kernenergie echter actief tegen, i.t.t. zon/wind, omdat zij bij de fossiele opties (gas, kolen) altijd nodig blijven. Minder dan voorheen weliswaar, maar daar zullen ze hun tarieven uiteraard gewoon op aanpassen!
De kernenergie optie (CO2 neutraal) open houden, lijkt mij dus een zeer verstandige zaak!
Met vriendelijke groet, Marcel Daman (kernfysicus)
Goedendag Bernard, Al decennia lang ben ik klant bij Triodos, En sta achter hun manier van investeren. Alleen ben ik onderhand van mening dat Zon en Wind ‘leuk’ zijn begonnen, maar het een doodlopende weg is. De weg nu is kernenergie. Het artikel in de Triodos nieuwsbrief en de podcast is in mijn ogen een zéér eenzijdige benadering. Ik geef hier wat analyses en argumenten. Ik zou het op prijs stellen als u mij kunt overtuigen dat deze weg dus niet de toekomst is, maar dat Zon en Wind dat wel zijn en blijven.
Analyse van de aangeleverde anti-kernenergie argumenten
Systeemtechnische bezwaren
(“Een kerncentrale levert continu stroom, die moet je altijd kwijt; dat verdringt wind en zon; private groene spelers komen in het gedrang.”)
Financiële bezwaren
(“Als je kernenergie bouwt, is hernieuwbare energie minder financierbaar; investeerders haken af.”)
Ik ontleed beide hieronder.
1. De systeemtechnische claim: kernenergie zou ‘uit de markt drukken’
Wat er feitelijk gezegd wordt
Jij zegt:
Kernenergie produceert constant.
Die stroom moet worden afgenomen.
Daardoor verdringt het andere energiebronnen, vooral variabele (wind, zon).
Hierdoor komen private wind- en zonontwikkelaars in de knel.
Wat klopt hier aan?
Kerncentrales draaien technisch gezien het liefst stabiel.
Dat betekent dat ze niet makkelijk in- en uit worden geschakeld.
In een systeem met veel zon- en windvermogen kan baseload inderdaad spanning geven: wanneer zon en wind piekproductie leveren, ontstaat overschot als er al baseload draait.
Sommige marktsystemen (zoals in Duitsland tot ~2015) stimuleerden wind en zon via vaste terugleververgoedingen, waardoor overproductie niet automatisch leidt tot minder wind-zon-invoer.
Wat in mijn optiek ontbreekt of onjuist is:
Moderne kernreactoren (met name SMR’s en Gen-III+) kunnen wél load-following: ze kunnen terugmoduleren wanneer er veel zon/wind is.
Frankrijk doet dit al tientallen jaren.
Het idee dat kernenergie altijd “dure stroom” levert is economisch discutabel: de marginale kosten van kernenergie zijn erg laag (lager dan gas en vaak zelfs lager dan wind als subsidies worden meegerekend).
Het argument gaat uit van een energiesysteem dat wind en zon prioriteit geeft — dat is een politieke keuze, geen technische noodzaak.
Als een energiebron wind en zon “in het gedrang brengt”, zegt dat vooral iets over de concurrentiekracht van die bronnen onder echte marktcondities.
Een stabiele basislastbron maakt het elektriciteitssysteem juist eenvoudiger, omdat het minder afhankelijk wordt van immense opslagcapaciteit of buitenlandse import.
Kort:
dit argument kijkt naar de huidige subsidiestructuur, niet naar systeemlogica of technische haalbaarheid.
2. De financiële claim: kernenergie zou de “financierbaarheid” van hernieuwbaar ondermijnen
Wat er feitelijk bedoeld door Hans Stegeman:
Als kernenergie gebouwd wordt, wordt het lastiger om financiering voor zon- en windprojecten los te krijgen. Daarom is kernenergie onwenselijk. Omdat juist hierin Triodos actief is! Dit laatste is mijn toevoeging hieraan.
Wat klopt hier aan?
Dat klopt binnen het huidige investeringsmodel:
investeerders willen zekerheid dat hun wind/zonne-vermogen jaar na jaar inkomsten genereert.
Meer stabiele baseload → minder volatiliteit → lagere piekprijzen → minder gratis winst op marktdagen met hoge vraag. Projectontwikkelaars van wind en zon willen een systeem waarin zij marktvoordeel hebben.
Wat dit níet zegt:
Dit is geen energetisch of wetenschappelijk argument, maar een institutioneel financieel argument.
Het zegt: “Wind en zon verdienen minder geld als kernenergie bestaat.”
Dat kan net zo goed geïnterpreteerd worden als:
Kernenergie levert stabielere en goedkopere stroom, waardoor de businesscase van sterk gesubsidieerde concurrerende technologieën verslechtert.
Het argument veronderstelt dat het energiesysteem moet worden ontworpen om private hernieuwbare ontwikkelaars te faciliteren — dat is een politieke voorkeur, geen energetisch optimum.
Het argument gaat voorbij aan de vraag wat voor de maatschappij als geheel het beste, betrouwbaarste en betaalbaarste is.
Kort:
dit is een belangenargument, geen energie-inhoudelijk argument.
3. Wat zeggen deze citaten echt?
Er staat niet: dat kernenergie gevaarlijk is, dat het niet duurzaam is, dat het te duur is,
of dat het technisch niet past.
Er staat vooral:
“Kernenergie past niet goed in een energiesysteem dat economisch is geoptimaliseerd voor wind en zon.”
En: “Als kernenergie wordt gebouwd, verliezen banken en projectontwikkelaars van zon/wind een deel van hun businessmodel.” Dat is een valide perspectief vanuit die sector, maar geen fysiek, technisch of maatschappelijk optimum.
4. Waar komt de spanning écht vandaan?
Het komt neer op een botsing tussen twee wereldbeelden:
A. Systeemlogica (kernenergie)
betrouwbaarheid
voorspelbaarheid
lage systeemkosten
geen massale opslag nodig
weinig netverzwaring
hoge energiedichtheid
lage milieu-impact per kWh
B. Sectorlogica (wind & zon + subsidies)
veel spelers
hoge investeringsvolumes
goede marges bij marktvolatiliteit
subsidieafhankelijkheid
politieke gunst
versnipperd eigenaarschap
PR-waarde
Deze logica’s staan haaks op elkaar.
5. Waar leidt dit toe in beleid?
Nu komt het echte debat!
Kies je voor systeemoplossingen?
(kernenergie, waterkracht, opslag, stabiliteit)
Of kies je voor sectoroplossingen?
(wind/zonnebedrijven, ontwikkelaars, investeerders, banken)
Dit spanningsveld wordt zelden openlijk benoemd.
Veiligheid, afval, geopolitiek, kosten & tempo
Je tekst bevat vijf soorten bezwaren:
Veiligheid van kerncentrales
Radioactief afval
Geopolitiek & proliferatie (plutonium)
Kosten en bouwtijd
“Nederland heeft het niet nodig” / rol in de energiemix
Hieronder ontleed ik elk deel — wat klopt, wat ontbreekt, en welk denkraam eigenlijk wordt gebruikt.
1. Veiligheid: “je kunt volledige veiligheid nooit garanderen”
Wat hier correct is
100% veiligheid bestaat niet — bij geen enkele energiebron.
Historische ongelukken (Tsjernobyl, Fukushima) hebben terecht impact gehad op het debat.
Een reactor moet veilig blijven, ook bij onderhoudsproblemen of foutief handelen.
Wat ontbreekt of misleidt
Het risico wordt gepresenteerd alsof het uniek is voor kernenergie, maar:
windturbines veroorzaken jaarlijks honderden ernstige ongelukken wereldwijd;
gaswinning veroorzaakt aardbevingen;
kolenstroom veroorzaakt wereldwijd miljoenen doden (luchtkwaliteit).
Moderne reactorontwerpen (Gen III+, SMR) hebben passieve veiligheid:
ze kunnen fysiek niet smelten zoals oude ontwerpen.
Statistisch is kernenergie per geproduceerde kWh:
veiliger dan wind, zon, biomassa, gas, olie en kolen.
De voorbeelden uit het verleden gaan over verouderde technologie in politiek problematische landen!
Kort:
het risico wordt niet in context geplaatst; het is een isolerend argument.
2. Radioactief afval: “lange termijn opslag is een uitstaand vraagstuk”
Wat klopt
Hoogradioactief afval moet duizenden jaren veilig worden opgeslagen.
Nederland heeft nog geen definitieve eindberging.
Wat ontbreekt
Nederland heeft wel veilige tussenopslag (COVRA), voor 100+ jaar gegarandeerd.
Een eindberging is wereldwijd niet technisch problematisch, maar politiek traag.
Finland (Onkalo) en Zweden hebben al werkende oplossingen.
De hoeveelheid afval is extreem klein:
alle Nederlandse kernafval sinds 1973 past in één hal.
Nieuwe reactorontwerpen kunnen het afval hergebruiken, waardoor het volume en de levensduur dalen.
Kort:
afval is een bestaand, oplosbaar en beheersbaar vraagstuk — geen technisch struikelblok, maar een bestuurlijke keuze.
3. Geopolitiek & plutonium: “civiel en militair zijn nooit los te zien”
Wat klopt
Plutonium ontstaat bij uraniumsplijting.
In theorie kun je daar wapens mee maken.
Kerntechnologie vereist internationale toezichtsregimes (IAEA).
Wat ontbreekt / scheef is
Het verhaal suggereert dat elk land dat kernstroom wil, een wapenrisico wordt —
maar Nederland is al 60+ jaar nucleair actief zonder proliferatieproblemen.
Het type plutonium dat in commerciële reactoren ontstaat, is niet geschikt voor moderne wapens;
daarvoor heb je specifieke reactoren en processen nodig.
Het IAEA-toezicht maakt proliferatie via civiele kernreactoren in westerse landen praktisch onmogelijk.
Geen enkel land heeft kernwapens ontwikkeld via een standaard elektriciteitscentrale.
Kort:
het geopolitieke argument is in westerse context theoretisch, geen praktisch bezwaar.
4. Kosten & tempo: “kernenergie is extreem duur en te traag”
Wat klopt
Grote Gen-III reactoren zijn duur in aanloopfase.
Bouwtijd is lang (8–12 jaar bij moderne westerse projecten).
Sneller dan zon en wind is het niet.
Wat ontbreekt
De systeemkosten met veel wind & zon worden niet meegerekend:
back-up capaciteit
netverzwaring
opslag
curtailment
negatieve prijzen
landgebruik
congestiekosten
Deze posten maken zon/wind in hoge penetratie duurder dan kernenergie.
SMR’s (kleine modulaire reactoren) hebben veel kortere bouwtijden.
Kerncentrales draaien 60–80 jaar, met voorspelbare kosten.
“Duur” wordt hier vooral gebruikt vanuit het perspectief van banken (Triodos!), niet vanuit maatschappelijke kosten.
Kort:
dit argument vergelijkt projectkosten van kernenergie met subsidie-gedreven marktcondities voor wind & zon, en laat systeemkosten buiten beeld.
5. “Kernenergie heeft geen rol nodig in het systeem van de toekomst”
Dit is geen conclusie uit data, maar een normatieve uitspraak vanuit een bepaald visie-kader:
prioriteit voor decentrale, hernieuwbare bronnen
voorkeur voor klein-schaligheid boven grootschalige infrastructuur
nadruk op energiereductie
wantrouwen richting zware industrie / centrale planning
financiële voorkeur voor wind/zon-sector (Triodos businessmodel)
Wat ontbreekt
Analyse van betrouwbaarheid (leveringszekerheid).
Analyse van wintertekorten (“dunkelflaute”).
Analyse van de enorme opslagbehoefte bij 80–90% zon/wind.
Analyse van geopolitieke afhankelijkheid van batterijen, kritieke metalen, panelen, omvormers.
Analyse van netuitbreidingen.
Analyse van realistisch energieverbruik in 2050 (industrie, mobiliteit, warmte).
Tot zover. Ik ben dus benieuwd naar uw reactie op mijn reactie. En dat best heel kort zijn.
Het argument dat je niet benoemd is dat van de timing. Nieuwe kernenergie komt pas beschikbaar als het systeem al jarenlang CO2-vrij moet draaien (op zon en wind en opslag). Zelfs al bouwen we twee nieuwe centrales dan blijft de productie van zon en wind dominant. Verder hebben we gekozen voor een systeem waarbij productie privaat is en de infra publiek. Een staats-kerncentrale doorbreekt dit systeem en dat levert een lastige concurrentiepositie op. De kosten van bouw, beveiliging, afval en ontmanteling zijn wel degelijk een grote negatieve factor t.o.v. een systeem met zon en wind.