De organisatie van de rijksoverheid voldoet niet meer

Weliswaar ben ik sinds kort AOW-gerechtigd en formeel geen ambtenaar meer, maar zowel in mijn hart als in mijn dagelijks werk ben ik nog voluit verbonden aan de rijksdienst waarin ik zo lang heb mogen werken. Het doet me dan ook pijn om te constateren dat de slagkracht van de rijksoverheid op dit moment zo gering is. Het rijk zeult zich van crisis naar crisis: de woningnood, de ammoniakcrisis, de congestie op het elektriciteitsnet, de belasting op vermogen, de kinderopvangtoeslag en ga zo maar door. We noemen het crises, maar eigenlijk zijn het geen crises. Elk van deze problemen is een gevolg van achterstallig onderhoud en wegkijken van de problemen zolang er nog bij weg te kijken valt. De rijksoverheid functioneert dus niet goed meer en daar zijn diverse oorzaken voor aan te wijzen. Een daarvan is dat het organisatiemodel van het rijk niet (meer) deugt. Voor mij werd dat nog eens extra scherp toen ik besefte dat vrijwel alle managers binnen de rijksdienst overbelast zijn. Ze moeten heel hard werken en komen niet toe aan vooruit kijken. Het organisatiemodel is ook niet meer van deze tijd, met zijn verkokering en zijn hiërarchische structuur. Dat is ook niet zo vreemd. Elke organisatiedeskundige weet hoe belangrijk het is dat een organisatie mee verandert met alle veranderingen in de omgeving. Het huidige departementale model bestaat nu al sinds mensenheugenis. Het is dus de hoogste tijd om dit model radicaal op de schop te nemen.

Lees vooral mijn stuk hierover op de Artikelenpagina!

2 Responses

  1. Hallo Bernard, we zijn allebei in hetzelfde seizoen gepensioneerd en blijven schrijven en lezingen geven. Met je korte en langere artikelen ben ik het van harte eens. In het artikel dat bij deze blog hoort geef je terecht aan hoe de verkokerde rijksoverheid in horizontale teams en programma’s moet worden omgezet over de onderwerpen die je in je andere columns behandelt. De hoopgevende tendens van de laatste tijd is dat die teams en programma’s doelen op de middellange termijn meekrijgen. De bekendste zijn halvering van de uitstoot van CO2 en stikstof, maar ook halvering van voedselverlies en mensen met overgewicht alsook het aantal te bouwen woningen bestaan. Op grond van de door Nederland aanvaarde 17 SDG’s mogen we nog wat doelen verwachten, zoals halvering van de relatieve armoede, van het gebruik van primaire grondstoffen en van belastingontwijking. Duurzaamheid in haar volle en samenhangende breedte dus.

  2. Helemaal mee eens Bernhard. Ik heb mijn opinie hierover neergelegd in mijn stuk ‘de mythe van gelijkheid’ op linkedin. De essentie daarin:

    ‘Onze overheidssystemen zijn helemaal niet ingericht op de verbetering van levensomstandigheden van mensen. Want er bestaat een grote kloof tussen het hoofddoel van het overheidssysteem – controle houden – en de bedoeling, namelijk de effectieve aandacht voor de levensomstandigheden van de burger.

    Citaat Kim Putters – vm. SCP: ‘De samenleving moest zich gedragen zoals de overheid dat wenselijk achtte. Het gevolg was dat diezelfde samenleving zich steeds minder in de politieke besluitvorming herkende.’

    De overheid behoort zich primair in te spannen om ongelijkheid in de samenleving te verkleinen. Alleen zie je dat nauwelijks terug in het beleid. Dat beleid sneuvelt nu in nieuw ontwikkelde mantra’s: Die van handhaafbaarheid, juridische houdbaarheid en een verwijzing naar de wet. Deze nieuwe ‘trias politica’ probeert het systeem op de rails te houden. Met emotie als drijvende factor in plaats van inhoud en ratio.’

    Deze keuze van ‘beleid voeren’ heeft nog een ander gevolg voor de burger, namelijk het totaal ontbreken van transparantie van genomen maatregelen. Waardoor een gevoel van ‘het zal wel’ en ‘ik regel het zelf wel ‘ vanzelf de overhand krijgen.

Leave a Reply